{"id":175,"date":"2012-02-09T13:44:22","date_gmt":"2012-02-09T11:44:22","guid":{"rendered":"http:\/\/www.cenkertaul.com\/?p=175"},"modified":"2012-02-09T20:41:48","modified_gmt":"2012-02-09T18:41:48","slug":"artisitik-buz-pateninin-fizyolojik-ozellikleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.cenkertaul.com\/?p=175","title":{"rendered":"Artisitik Buz Pateninin Fizyolojik \u00d6zellikleri"},"content":{"rendered":"

Hareket Faaliyeti Genel De\u011ferlendirmesi<\/strong><\/span><\/p>\n

Fig\u00fcr pateni hareketleri V.S. Farfel standard\u0131na g\u00f6re (1970), hareketlerin puanlanarak de\u011ferlendirildi\u011fi standart (stereotip) hareketler s\u0131n\u0131f\u0131na girer. Antrenman ve yar\u0131\u015fmalarda tekrar tekrar ger\u00e7ekle\u015ftirilen elementlerin de\u011fi\u015fmezli\u011fi ve birbirlerine uyumu, hareketsel ve dinamik stereotiplerin d\u00fczenli bir \u015fekilde yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131yla sa\u011flan\u0131r. Bu tip hareketlerin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi ayn\u0131 zamanda organizmadaki enerjinin ekonomik bir \u015fekilde idare edilmesini ve hareketlere yatk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n y\u00fcksek dereceli otomasyonunu sa\u011flar.<\/p>\n

Fig\u00fcr pateninde kendine has, \u00e7o\u011funlu\u011fu uyumlu hareketlerden meydana gelen karma hareketler vard\u0131r. Hareket formlar\u0131n\u0131n \u00e7ok \u00e7e\u015fitlili\u011fi patencide daha \u00e7ok fiziki tip yeteneklerin aranmas\u0131na neden olur.<\/p>\n

Dinamik \u00e7al\u0131\u015fma, b\u00fcy\u00fck oranda statik hareketler yard\u0131m\u0131yla tamamlan\u0131r. Buna ba\u011fl\u0131 olarak artistik paten dersleri, statik g\u00fcc\u00fc geli\u015ftirdi\u011fi gibi dinamik g\u00fcc\u00fc de geli\u015ftirir. Ayr\u0131ca patencinin esneklik, \u00e7eviklik ve yap\u0131lan i\u015fe yatk\u0131nl\u0131k gibi fiziki yeteneklerini yetkinle\u015ftirir. Sporcunun ilerleyip ustala\u015fmas\u0131yla beraber de\u011fi\u015fik pozlar s\u0131ras\u0131ndaki statik dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131, progresif ve d\u00f6n\u00fc\u015fl\u00fc hareketlerdeki \u00e7abuklu\u011fu b\u00fcy\u00fck bir \u00f6l\u00e7\u00fcde geli\u015fir.<\/p>\n

Artistik buz pateni yaln\u0131zca v\u00fccudun hareket merkezini de\u011fil, organizman\u0131n duyusal sistem fonksiyonlar\u0131n\u0131 da b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde geli\u015ftirir. \u00c7ok say\u0131daki yava\u015flama ve h\u0131zlanmalar, d\u00f6n\u00fc\u015fler ve e\u011filmeler, k\u00fc\u00e7\u00fck bir alanda dengenin korunma zorlu\u011fu, o anki durumun \u00e7abuk alg\u0131lanmas\u0131 i\u00e7in gereken inceli\u011fi ve mahareti geli\u015ftirir. V\u00fccudun yer de\u011fi\u015ftirmesiyle ve s\u00fcratli d\u00f6n\u00fc\u015flerle meydana \u00e7\u0131kan ba\u015f d\u00f6nmesini, vestib\u00fcler mekanizmay\u0131 geli\u015ftirerek \u00f6nler. Bu arada kas-eklem sistemlerindeki ve dokunma duyusundaki hissederlik artar, g\u00f6r\u00fc\u015f kesinli\u011fi, sesleri ay\u0131rma duygusu, v\u00fccudun \u00e7e\u015fitli sinir sistemlerinden gelen \u00e7e\u015fitli sinyalleri ay\u0131rma ve alg\u0131lama yetene\u011fi de b\u00fcy\u00fck oranda geli\u015fir (buzu hissetme).<\/p>\n

V\u00fccudun \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 s\u0131ras\u0131ndaki s\u00fcrekli g\u00fc\u00e7 de\u011fi\u015fimi, organizman\u0131n gerekli fizyolojik \u00f6zelliklerinin e\u011fitimini, hareket merkezinin ve otonom (vegatif) sinir sisteminin ise aktif \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u00e7ok s\u00fcratli bir \u015fekilde de\u011fi\u015fen temposuna adaptasyonunu gerektirir. Bunun temini ise telafi edici \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ve gerekli tekrarlar\u0131n h\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131yla birlikte, \u00e7e\u015fitli fonksiyonlardaki olgunla\u015fma yoluyla olabilir. Az bir efor gerektiren zorunlu hareketlerden ve di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fmalardan, maksimum efor gerektiren serbest hareketlere ve dinamik \u00e7al\u0131\u015fmalara kadar, her \u00e7e\u015fit v\u00fccut hareketi s\u0131ras\u0131nda bir enerji sarfiyat\u0131 ger\u00e7ekle\u015fir. Serbest ve k\u0131sa programlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi s\u00fcresince (2 \u2013 4.30 dk.) v\u00fccut submaksimal kapasiteyle g\u00fc\u00e7 harcar. Bu s\u00fcre boyunca hareketler i\u00e7in gerekli enerjinin meydana gelmesi aerobik; \u201coksijen reaksiyonu yoluyla\u201d oldu\u011fu gibi, anaerobik; \u201cglikojen ve ATP-CP yoluyla\u201d da ger\u00e7ekle\u015fir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi patenci i\u00e7in organizman\u0131n aerobik (\u00e7al\u0131\u015fman\u0131n gerektirdi\u011fi oksijenin kaslara iletilmesi) ve anaerobik (\u00e7al\u0131\u015fma enerjisinin glikojen par\u00e7alanmas\u0131 yoluyla elde edilmesi yetene\u011fi) \u015fekilde e\u011fitimi gereklidir.<\/p>\n

Organizmadaki fizyolojik de\u011fi\u015fimler, sadece v\u00fccuda yap\u0131lan fiziksel y\u00fcklenmenin artmas\u0131yla de\u011fil, ayn\u0131 zamanda \u00e7e\u015fitli hareketlerdeki teknik zorlu\u011fun yaratt\u0131\u011f\u0131 psikolojik gerilime ve artistik hareketlerin, m\u00fczi\u011fe uyumun gerektirdi\u011fi y\u00fcksek d\u00fczeydeki hassasl\u0131\u011fa da ba\u011fl\u0131 olarak ger\u00e7ekle\u015fir.<\/p>\n

\u00c7iftler ve buz dans\u0131nda ise partnerlerin hareketlerinin ahenkli bir bi\u00e7imde birbirleriyle uyu\u015fmas\u0131, hareketlerin standartl\u0131\u011f\u0131n\u0131n getirdi\u011fi zorluk, merkezi sinir sistemine ve duyusal sisteme gelen komutlar\u0131n \u00e7abuk alg\u0131lanmas\u0131n\u0131 gerektirerek bu sistemlerdeki \u00e7al\u0131\u015fma kapasitesini y\u00fckseltir.<\/p>\n

Merkezi Sinir Sistemi Faaliyetinin \u00d6zellikleri<\/strong><\/span><\/p>\n

Serbest hareketlerin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi s\u0131ras\u0131nda ve bu tip hareketlerin y\u00f6nlendirilmesinde fonksiyonel sistem diye adland\u0131r\u0131lan \u00f6zel grup sinir sistemleri bi\u00e7im kazan\u0131r. Bu sistemde i\u00e7 ve d\u0131\u015f etkenlerden gelen b\u00fct\u00fcn al\u0131c\u0131 (afferent) bilgileri i\u00e7eren bir sentez meydana gelir, patenci ge\u00e7mi\u015f faaliyetlerinden baz\u0131 motifleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurur ve akl\u0131nda saklad\u0131\u011f\u0131 devindirici izlerden faydalan\u0131r (hareket bilgisi).<\/p>\n

Hareketlerin y\u00f6nlendirilmesi s\u0131ras\u0131nda fonksiyonel sistem, di\u011fer sinir merkezlerine de hakim olarak gerekli kaslar\u0131n ve sinir sistemlerinin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 temin eder. Fakat bu durumda di\u011fer sinir merkezleri ve kaslar\u0131n aktifli\u011fi de azal\u0131r (A. A. Uhtomsky). Bunun sayesinde tecr\u00fcbeli patenciler hassas bir hareket koordinasyonuna kavu\u015furlar ve enerji sarfiyat\u0131nda \u015fiddetli \u00f6l\u00e7\u00fcde azalma olur.<\/p>\n

Ayn\u0131 d\u00fczende tekrar edilen standart hareketler, fonksiyonel sistemin sinir merkezlerini uyararak hareketlerin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar antrenmanl\u0131 bir bi\u00e7ime kavu\u015fmas\u0131n\u0131 ve iyice yerle\u015fmesini sa\u011flar (\u015fartl\u0131 ve \u015farts\u0131z refleks sistemi). Hareketlerin ezberlenmi\u015f d\u00fczeni bir hareketten ba\u015fka bir harekete ge\u00e7i\u015f esnas\u0131nda \u00f6zel bir d\u00fc\u015f\u00fcnmeye gerek duyulmadan karar verilmesine yani otomatikle\u015fmeye yol a\u00e7ar. Hatta sporcu bu tip refleksle\u015fmi\u015f hareketleri g\u00fc\u00e7l\u00fc d\u0131\u015f tesirlerin rol oynad\u0131\u011f\u0131 bir ortamda bile ger\u00e7ekle\u015ftirebilir (yorgunluk, karanl\u0131k, m\u00fczi\u011fin aniden susturulmas\u0131 vb.).<\/p>\n

Ayn\u0131 zamanda refleksle\u015ferek yerle\u015fen hatalar\u0131n d\u00fczeltilmesi olduk\u00e7a zordur ki bu tip hatalar ileride kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lacak daha \u00f6nemli hasarlara yol a\u00e7abilirler. Jumplar \u00fczerinde yap\u0131lan deneylerde, havaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f ve ini\u015fler s\u0131ras\u0131nda tecr\u00fcbeli sporcular\u0131n bile pozisyona d\u00fc\u015f\u00fcnerek karar verdikleri, fakat hareketin di\u011fer b\u00f6l\u00fcmlerinin (giri\u015f esnas\u0131nda kayan ayaktaki kenar\u0131n belirlenmesi, omurgan\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f derecesi, kapan\u0131\u015f vb.) tamamen otomatik olarak ger\u00e7ekle\u015ftirdikleri g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Daha da \u00f6nemlisi hareketlerin refleksle\u015fmesi, zorunlu fig\u00fcrlerin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinde b\u00fcy\u00fck rol oynar. Ayn\u0131 zamanda sporcunun hareket bilgisinin geni\u015fli\u011fi de amplit\u00fcdlerde, a\u00e7\u0131larda ve hatta sarf edilen eforda bile lehte ger\u00e7ekle\u015fen belirgin de\u011fi\u015fikliklere yol a\u00e7ar. Bu olay zorunlu hareketlerde yerdeki izin \u00e7ok kere tekrar\u0131 s\u0131ras\u0131nda b\u00fcy\u00fck rol oynar. Y\u00fcksek kapasitede tecr\u00fcbeye ula\u015fm\u0131\u015f sporcular, daha az tecr\u00fcbelilere g\u00f6re bu prensipten daha geni\u015f kapsaml\u0131 olarak faydalan\u0131rlar.<\/p>\n

Tecr\u00fcbeli patenciler hareketlerini kontrol ederek, ileride meydana gelebilecek bir hatan\u0131n \u00f6nceden fark\u0131na var\u0131rlar ve bu sayede hareketlerini \u00e7ok \u00e7abuk d\u00fczene sokarlar. Yap\u0131lan izlenimlerde g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr ki tecr\u00fcbeli bir patencinin kay\u0131\u015f s\u0131ras\u0131ndaki bak\u0131\u015f noktas\u0131 patenin 20-30 cm ilerisine do\u011frudur, fakat yeni ba\u015flayan bir patencide bu mesafe daha fazlad\u0131r (A.N. Mishin). Bu durumdan da anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi tecr\u00fcbeli patenciler gelen sinyalleri \u00e7ok \u00e7abuk alg\u0131larlar. \u00d6rne\u011fin junior ve senior seviyelerindeki sporcular\u0131n Anfimova harf tablosu test de\u011ferlendirmeleri s\u0131ras\u0131nda, gerekli arama i\u015flemini daha alt seviyedeki sporculardan daha \u00e7abuk yapt\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

Optimal seviyeli hissederlik reaksiyonu (heyecan) hareketlerin y\u00f6nlendirilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan elveri\u015fli imkanlar meydana getirir ve organizman\u0131n vegetatif reaksiyonlar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015f\u0131r bir halde kalmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur. Bu tip bir heyecan yar\u0131\u015fma \u00f6ncesinde de ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011fu gibi hareketin organizasyonu i\u00e7in gerekli olan merkezlerdeki potansiyel, ana beyin zar\u0131nda birikir. Is\u0131nma ve zorunlu program yar\u0131\u015fmas\u0131 aras\u0131ndaki optimal bo\u015fluk yakla\u015f\u0131k 1 dakika te\u015fkil eder (I.V. Absalyamova).<\/p>\n

Duyusal Sistemlerin Rol\u00fc<\/strong><\/span><\/p>\n

Hareket, denge, i\u015fitme, g\u00f6rme, dokunma duyusu gibi bir\u00e7ok duyusal sistem sporcunun merkezi sinir sistemini, hareketlerin \u00f6zelliklerinden haberdar ederler ve v\u00fccudun buz \u00fczerindeki durumu hakk\u0131nda komple bir fikir verirler (buzu hissetme) (A.N. Krestovnikov). \u0130\u00e7 organlar\u0131n sinir u\u00e7lar\u0131ndan gelen sinyaller de patencinin \u00e7e\u015fitli faaliyetlerinin analizinde rol oynayarak sporcunun kendi durumunu de\u011ferlendirmesine yard\u0131mc\u0131 olurlar, ayn\u0131 zamanda k\u0131sa ve serbest programlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi esnas\u0131nda g\u00fc\u00e7 tasarrufu yetene\u011fini geli\u015ftirirler. D\u00f6n\u00fc\u015fl\u00fc hareketlerin \u00e7oklu\u011fu, s\u00fcrekli y\u00f6n ve yer de\u011fi\u015fimleri, v\u00fccut pozisyonlar\u0131n\u0131n \u00e7ok \u00e7e\u015fitli olmas\u0131 nedeniyle, vestib\u00fcler mekanizma fig\u00fcr pateninin en \u00f6nemli duyusal sistemidir. Otoimm\u00fcn ve semisirk\u00fcler (yar\u0131m daire) kanallardaki sinir u\u00e7lar\u0131n\u0131n devaml\u0131 impulsu al\u0131nan sinyallerin kesinlik analizini y\u00fckselterek sahay\u0131 kontrol kabiliyetini, hareketlerin koordinasyonunu ve v\u00fccudun y\u00f6nlendirilmesi yetene\u011fini geli\u015ftirir. Ayn\u0131 zamanda vestib\u00fcler mekanizman\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 d\u0131\u015far\u0131dan gelen tahriklere kar\u015f\u0131 geli\u015fir ve organizman\u0131n kusma, mide bulant\u0131s\u0131, hareket koordinasyonunun bozulmas\u0131, nab\u0131z de\u011fi\u015fimi, tansiyon, g\u00f6zlerin ve kafan\u0131n bulanmas\u0131 (Nistagmus) gibi istenmeyen reaksiyonlar\u0131 azal\u0131r.<\/p>\n

Yeni ba\u015flayan patencilerde vestib\u00fcler mekanizman\u0131n yeteri kadar sa\u011flam olmay\u0131\u015f\u0131 ayak ve kol koordinasyonlar\u0131nda g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr bir bozulmaya yol a\u00e7ar. Bu da spinlerde gezinme, jumplarda merkezin kaybolmas\u0131 gibi hatalara sebebiyet verir. Laboratuarlarda Barani koltu\u011fuyla yap\u0131lan d\u00f6nme deneylerinde, \u00fczerinde deney yap\u0131lan ki\u015fide akli ve fiziki y\u00f6nden hatta kalp faaliyeti a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u015fiddetli bozulmalarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (Kollap\u00fcs haline kadar yap\u0131lan uzun d\u00f6n\u00fc\u015fler s\u0131ras\u0131nda).<\/p>\n

Gen\u00e7 patencilerde (11-13 ya\u015f) vestib\u00fcler mekanizma sa\u011flaml\u0131k oran\u0131, ba\u015flang\u0131\u00e7 etab\u0131nda artar. Bunun i\u00e7in \u00f6zel bir antrenmana gerek duyulmaz \u00e7\u00fcnk\u00fc bu tamam\u0131yla bir\u00e7ok hareketin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi s\u0131ras\u0131nda meydana \u00e7\u0131kan a\u00e7\u0131sal h\u0131zlanmalara ba\u011fl\u0131 bir geli\u015fimdir (G.M. Cherkasova).<\/p>\n

Tecr\u00fcbeli patencilerde fonksiyonlar\u0131n m\u00fckemmelli\u011fi ve vestib\u00fcler mekanizman\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131, pozlar\u0131n korunmas\u0131ndaki istikrar oran\u0131n\u0131 artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gibi (statik sa\u011flaml\u0131k), vestib\u00fcler tahriklerin hareketleri ve pozlar\u0131 k\u00f6t\u00fc etkilemesini de b\u00fcy\u00fck oranda \u00f6nler (statokinetik sa\u011flaml\u0131k). Patencilerde duru\u015f an\u0131ndaki statik sa\u011flaml\u0131k, at\u0131c\u0131l\u0131ktaki y\u00fcksek isabetlilikle ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131labilir. Di\u011fer bir deyi\u015fle patenci hareketsiz bir durumda iken profesyonel bir at\u0131c\u0131 kadar isabetli olabilir. Bilindi\u011fi gibi me\u015fhur patenci N.A. Panin yaln\u0131zca d\u00fcnya artistik paten \u015fampiyonu de\u011fil, ayn\u0131 zamanda \u00e7ok usta bir at\u0131c\u0131yd\u0131.<\/p>\n

Patenci, pozlar\u0131n stabilizasyonunu yaln\u0131zca hareketsizlik an\u0131nda de\u011fil, vestib\u00fcler y\u00fcklemeden hemen sonra da kolayca sa\u011flayabilir. \u015e\u00f6yle ki yap\u0131lan bir deneyde yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru inen bir trapeze tutunarak d\u00f6nen patenciler yere indikten sonra esas duru\u015f pozisyonuna herhangi bir denge kayb\u0131na u\u011framadan hemen ge\u00e7ebilmi\u015fler fakat sedanter insanlarda denge sa\u011flay\u0131ncaya kadar ge\u00e7en s\u00fcre (karars\u0131zl\u0131k zaman\u0131) 2-4 sn\u2019yi bulmu\u015ftur (V.G. Strelets).<\/p>\n

Tecr\u00fcbeli patenciler \u00e7ok karma\u015f\u0131k olmayan hareketleri g\u00f6zleri kapal\u0131 bir \u015fekilde bile bir\u00e7ok kez \u00fcst \u00fcste ger\u00e7ekle\u015ftirebilirler. Bu da bize patencilerin denge koruma konusundaki kusursuzluklar\u0131n\u0131 g\u00f6sterir.<\/p>\n

Vestib\u00fcler y\u00fcklemeler \u00f6zellikle al\u0131\u015f\u0131k olunan tarafa do\u011fru yap\u0131lan d\u00f6n\u00fc\u015fl\u00fc hareketlerde (genelde sola do\u011fru) patenciyi zaman, mekan ve g\u00fc\u00e7 parametreleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok etkilemezler.<\/p>\n

Hareketlerdeki vestib\u00fcler tahrik oran\u0131, yaln\u0131zca sporcunun d\u00fczeyine de\u011fil ayn\u0131 zamanda bran\u015f i\u00e7indeki b\u00f6l\u00fcme de ba\u011fl\u0131d\u0131r (tekler, \u00e7iftler, buz dans\u0131, vs.). Vestib\u00fcler mekanizman\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 teklerde, \u00e7ifteler ve buz dans\u0131 patencilerine oranla daha fazlad\u0131r. Hatta al\u0131\u015f\u0131k olunmayan tarafa do\u011fru (genelde sol taraf) yap\u0131lan d\u00f6n\u00fc\u015fl\u00fc hareketlerde bile hareketin \u00e7e\u015fitli parametreleri, teklerde daha az de\u011fi\u015fime u\u011frar (A.A. Lomov).<\/p>\n

Senelik antrenman sezonu boyunca sporcunun organizmas\u0131, vestib\u00fcler y\u00fcklemelere kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7lenir. Tecr\u00fcbeli patencilerde vestib\u00fcler tahriklerle olu\u015fan nistagmus durumu (d\u00f6n\u00fc\u015ften sonra \u00e7evrenin d\u00f6nmeye devam ediyormu\u015f gibi gelmesi) yar\u0131\u015fma etab\u0131nda, yar\u0131\u015fma \u00f6ncesi etab\u0131na g\u00f6re daha az orandad\u0131r. Bu y\u00fczden denge kayb\u0131, spinlerde ve jumplardaki koordinasyon bozukluklar\u0131 gibi hareket deformasyonlar\u0131na \u00e7ok az rastlan\u0131r.<\/p>\n

Organizman\u0131n fonksiyonel durumunun optimal seviyesi, vestib\u00fcler duyusal sistemin maksimum rand\u0131manla \u00e7al\u0131\u015fabilmesiyle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Vestib\u00fcler sistemdeki yorgunlu\u011fun art\u0131\u015f\u0131yla birlikte mide bulant\u0131s\u0131, ba\u015f d\u00f6nmesi gibi belirtiler meydana \u00e7\u0131kar. \u00d6rnek vermek gerekirse yap\u0131lan takiplerde b\u00fct\u00fcn bu belirtiler yar\u0131\u015fma \u00f6ncesi etab\u0131n\u0131n haftal\u0131k mikro-d\u00f6nemindeki a\u011f\u0131r antrenmanlar sonunda g\u00f6zlemlenmi\u015ftir. Serbest program\u0131n sonlar\u0131nda meydana \u00e7\u0131kan mide bulant\u0131s\u0131, ba\u015f d\u00f6nmesi gibi etkenler, organizman\u0131n vestib\u00fcler tahriklere kar\u015f\u0131 duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131rarak pozlar\u0131n reg\u00fclasyonunda ve hareketlerin koordinasyonunda bozulmalara yol a\u00e7ar. Yukar\u0131da bahsetti\u011fimiz d\u00f6nen trapez deneyi serbest programdan hemen sonra yap\u0131lm\u0131\u015f ve karars\u0131zl\u0131k oran\u0131n\u0131n tek patencilerde 3 kat fazlala\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Pozlar\u0131n reg\u00fclasyonundaki bozukluklar, \u00f6zellikle temposu ve hareket karakteristi\u011fi s\u00fcrekli de\u011fi\u015fen serbest programlardan sonra meydana \u00e7\u0131kmaktad\u0131r (L. Zahariev). K\u0131sacas\u0131 buz pateninde yorgunlu\u011fun en karakteristik \u00f6zelli\u011fi vestib\u00fcler mekanizman\u0131n sa\u011flaml\u0131k oran\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu sebepten dolay\u0131d\u0131r ki serbest program\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru patencilerin yanl\u0131\u015f yapma oran\u0131 daha fazlad\u0131r.<\/p>\n

A.Y. Kireev\u2019in deneylerinde de g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr ki vestib\u00fcler mekanizmadaki sa\u011flaml\u0131k oran\u0131n\u0131n artt\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in, aktif d\u00f6n\u00fc\u015fl\u00fc egzersizlere oldu\u011fu kadar (\u00f6rne\u011fin: buzda yap\u0131lan jumplar, spinler, vs.) pasif d\u00f6n\u00fc\u015fl\u00fc egzersizlere de (patencinin d\u00f6n\u00fc\u015f hareketini bir transmisyon yard\u0131m\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirmesi, \u00f6rne\u011fin: barani koltu\u011fu, d\u00f6ner sehpa, vs.) ihtiya\u00e7 duyulmaktad\u0131r.<\/p>\n

Buz pateni sporunun vestib\u00fcler mekanizmaya y\u00f6nelik a\u011f\u0131r \u015fartlar\u0131 perspektif patencilerin se\u00e7iminde g\u00f6z ard\u0131 edilmemesi gereken bir konudur. Vestib\u00fcler mekanizman\u0131n sa\u011flaml\u0131k oran\u0131na kriter olarak organizman\u0131n aktif ve pasif d\u00f6n\u00fc\u015fl\u00fc egzersizlere kar\u015f\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi reaksiyonlardan faydalanabilir. Mekanizman\u0131n yetersizli\u011finin g\u00f6stergesi olarak beyindeki elektriksel aktiflikteki ve kan dola\u015f\u0131m\u0131ndaki bozulma, kan bas\u0131nc\u0131daki %15-20\u2019lik bir de\u011fi\u015fim, nab\u0131z, nefes, hareketlerin zaman, mekan ve g\u00fc\u00e7sel karakteristiklerindeki %15-20\u2019lik azalma, g\u00f6z nistagmusunun 60 sn\u2019 ye kadar uzamas\u0131, hareket koordinasyonunun bozulmas\u0131, vs. kabul edilebilecek kriterlerdir.<\/p>\n

Hareket reg\u00fclasyonunun kusursuzlu\u011funda ve sporcunun sarf etti\u011fi \u00e7abada hareket duyusu sisteminin sinir u\u00e7lar\u0131ndan gelen sinyallerin rol\u00fc b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Kas lifleri aras\u0131nda bulunan sinir u\u00e7lar\u0131 beyni kaslar\u0131n gerilmesinden, kas lifleri ile tendonlar aras\u0131nda bulunan sinir u\u00e7lar\u0131 beyni kaslar\u0131n kas\u0131lmas\u0131ndan, eklemlerdeki sinir u\u00e7lar\u0131 ise beyni eklemin a\u00e7\u0131s\u0131ndan ve hareketlerinden haberdar eder. Eklemlerdeki sinir u\u00e7lar\u0131ndan gelen sinyaller, ana beyin zar\u0131nda \u00e7ok belirgin bir reaksiyon ger\u00e7ekle\u015ftirdikleri i\u00e7in \u00e7ok iyi idrak edilirler. Bu sebepten dolay\u0131 serbest hareketlerin reg\u00fclasyonunda bu sinir u\u00e7lar\u0131n\u0131n rol\u00fc \u00e7ok b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Kas ve tendonlar\u0131n sinir u\u00e7lar\u0131ndan gelen sinyaller ise billahsa beyinci\u011fe kadar vararak hareket ve pozlar\u0131n \u015fuuralt\u0131 kontrollerinde rol oynarlar. Fakat b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n yan\u0131nda hareket faaliyetinde en b\u00fcy\u00fck rol derideki dokunma duyusunundur (kinetik hissederlik).<\/p>\n

Fig\u00fcr pateni \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 boyunca ger\u00e7ekle\u015ftirilebilmi\u015f hareketlerin \u00f6zellikleri daha iyi idrak edilirler ve ak\u0131lda kal\u0131rlar. Tecr\u00fcbeli bir patenci, bildi\u011fi bir hareketi g\u00f6zleri kapal\u0131 \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirirken, %70 tersiyer haf\u0131zas\u0131na, %30 da kay\u0131\u015f an\u0131nda \u00e7\u0131kan seslere dayanarak hareket y\u00f6n\u00fcn\u00fc veya bulundu\u011fu mevkii tespit eder. Tecr\u00fcbenin artmas\u0131yla, bacak kaslar\u0131ndaki sinir u\u00e7lar\u0131ndan gelen sinyallerin alg\u0131lanma oran\u0131 da geli\u015fir (I.K. Smirnova). Spin hareketinin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi an\u0131nda en b\u00fcy\u00fck rol\u00fc boyun kaslar\u0131ndaki sinir u\u00e7lar\u0131 oynar. \u00c7\u00fcnk\u00fc kafan\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc omurgan\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcne e\u015flik eder. N.A. Panin\u2019in de deneylerinde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi boyun kaslar\u0131 sinir u\u00e7lar\u0131ndan gelen sinyallerin de\u011fi\u015fimi (kafan\u0131n yanl\u0131\u015f bir hareketi s\u0131ras\u0131nda) hareketi olumsuz y\u00f6nde etkilerler. Boyun tendonlar\u0131ndaki sinir u\u00e7lar\u0131n\u0131n sinyallerinin tamamen kesilmesi halinde ise (kafan\u0131n kullan\u0131lmamas\u0131) fig\u00fcr\u00fcn (sekiz, paragraf, vs.) zorlu\u011fu oran\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilme kalitesi azal\u0131r.<\/p>\n

Fig\u00fcr pateni \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 hareket duyusu sisteminin yan\u0131 s\u0131ra dokunma duyusundaki hissederli\u011fi de m\u00fckemmelle\u015ftirir. Bunun en \u00e7ok geli\u015ftiren \u00e7al\u0131\u015fma ise zorunlu fig\u00fcrlerin d\u00fczenli olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilmesidir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde aktif spor ya\u015famlar\u0131na devam eden tecr\u00fcbeli patencilerde, ayak taban\u0131ndaki dokunma duyusu hissederlik oran\u0131, buz balelerindeki artistlere (eski sportive master \u00fcnvanl\u0131 patenciler) oranla \u00e7ok daha y\u00fcksektir. Ayak taban\u0131 sinir u\u00e7lar\u0131ndan gelen dokunma duyusu analizindeki hassasiyet patencinin kalitesini belirleyen en \u00f6nemli fakt\u00f6rlerden biridir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ayak taban\u0131 derisindeki sinir u\u00e7lar\u0131, kayan ayaktaki kenar de\u011fi\u015fimi s\u0131ras\u0131nda \u00e7e\u015fitli noktalardaki bas\u0131nc\u0131n ve taban a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131ndaki de\u011fi\u015fimin (\u00f6nden geriye , geriden \u00f6ne) hissedilmesini sa\u011flar (V.A. Aparin).<\/p>\n

\u0130\u015fitme duyusu sistemi m\u00fczik ritminin ve temposunun alg\u0131lanmas\u0131 ve zaman aral\u0131klar\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Buzdaki s\u00fcratli yer de\u011fi\u015ftirme ile birlikte olu\u015fan \u00e7\u0131t\u0131rt\u0131lar, sesler ve di\u011fer hissedilir duyumlar buzu hissetme duygusunu olu\u015ftururlar (A.N. Krestovnikov). Hareketlerin m\u00fczik e\u015fli\u011finde yap\u0131lmas\u0131 sinir u\u00e7lar\u0131ndan gelen sinyallerin ve ses sinyallerinin birle\u015fimiyle ritim hissinin geli\u015fmesini, hareketlerin otomatikle\u015fmesini ve forma sokulmas\u0131n\u0131 sa\u011flar, ayn\u0131 zamanda g\u00f6steri\u015fi ve emosyonelli\u011fi geli\u015ftirir.<\/p>\n

A.N. Krestovnikov\u2019un deneyleri, patencinin hareketlerinin mekan orientasyonu, zorunlu fig\u00fcrlerin do\u011fru olarak \u00e7izimi ve fig\u00fcrlerin simetrisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan g\u00f6rme duyusu sisteminden gelen sinyallerin \u00f6nemini g\u00f6stermi\u015ftir. Fig\u00fcrlerin buz y\u00fczeyine \u00e7iziminde periferik (\u00e7evresel) g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn b\u00fcy\u00fck bir rol\u00fc vard\u0131r. Merkezi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn kesilmesi suretiyle (g\u00f6zl\u00fck cam\u0131n\u0131n ortas\u0131 merkezi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc engelleyecek \u015fekilde kapat\u0131larak) yap\u0131lan bir deneyde hareket \u00fczerinde \u00f6nemli bir de\u011fi\u015fiklik olmam\u0131\u015f, fakat periferik g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn kesilmesi halinde (boru \u015feklindeki g\u00f6zl\u00fcklerle) hareketlerin orientasyonunda ciddi aksakl\u0131klar meydana \u00e7\u0131km\u0131\u015f, sa\u011f ve sol ayakla yap\u0131lan iti\u015flerde yanl\u0131\u015f y\u00f6nlere do\u011fru gidi\u015fler g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f, zorunlu fig\u00fcrlerde yerdeki izin tekrar\u0131nda sapmalar izlenmi\u015f, d\u00f6n\u00fc\u015fl\u00fc hareketler esnas\u0131nda balans bozukluklar\u0131 olu\u015fmu\u015f k\u0131sacas\u0131 hareketlerin kalitesini etkileyen ciddi problemler meydana gelmi\u015ftir.<\/p>\n

Hareket Mekanizmas\u0131n\u0131n Durumu Ve Hareket Kabiliyeti<\/strong><\/span><\/p>\n

Fig\u00fcr pateninde v\u00fccudun hemen hemen b\u00fct\u00fcn kas gruplar\u0131 aktif olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Buzdaki s\u00fcrekli yer de\u011fi\u015fimleri, destek alan\u0131n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve pozlar an\u0131ndaki denge koruma zorunlulu\u011fu hareket mekanizmas\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na spesifik bir yap\u0131 kazand\u0131r\u0131rlar. Y\u00fcklenmenin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc bacak kaslar\u0131 \u00fczerinedir. Jumplar s\u0131ras\u0131nda, iti\u015f aya\u011f\u0131ndaki y\u00fckleme, patenin yere tak\u0131lmas\u0131 an\u0131nda \u015fiddetle b\u00fcy\u00fcr. Bu andaki destek reaksiyonunun (aya\u011f\u0131n yere tak\u0131lmas\u0131yla olu\u015fan destek) b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n %200\u2019\u00fcne varan bir orana ula\u015fabilir. Bu y\u00fczden bacaklardaki kemik-eklem ve kas-tendon mekanizmalar\u0131n\u0131n \u00f6zel bir dikkatle e\u011fitilmesi gerekir. Bunun ihmali durumunda \u00f6zellikle gen\u00e7 patencilerde s\u0131k s\u0131k sakatlanmalar meydana gelir.<\/p>\n

El, kol ve s\u0131rt kaslar\u0131 da ayn\u0131 bacaklar gibi b\u00fcy\u00fck bir \u00e7al\u0131\u015fma ger\u00e7ekle\u015ftirirler (savurma hareketleri, jumplarda v\u00fccudun d\u00f6nd\u00fcr\u00fclmesi, kald\u0131rmalardaki statik gayret, vs.). Sporcular\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 sa\u011flakt\u0131r ve hareketlerini sa\u011f kolla daha iyi kumanda ederler, fakat \u00e7o\u011fu patenci d\u00f6n\u00fc\u015fl\u00fc hareketlerde kendileri i\u00e7in daha rahat olan sol y\u00f6n\u00fc tercih ederler (B. Starosta). Buz \u00fczerinde dengenin korunma zorlu\u011fu ve hareketlere hakim olma yetersizli\u011fi, yeni ba\u015flayan patencileri kol kaslar\u0131n\u0131 daimi statik bir durumda tutmaya zorlar. Fakat usta patencilerde kol kaslar\u0131 gev\u015fek durumdad\u0131r. Hareketlerin ifade edilmesi (g\u00f6sterimi), kay\u0131\u015f ustal\u0131\u011f\u0131 ve karma\u015f\u0131k tekniklerin kullan\u0131labilmesi yetene\u011finin yan\u0131 s\u0131ra sporcunun d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcyle de ilgilidir. Fig\u00fcr pateni \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00e7ocuklar \u00fczerinde s\u0131hhatli bir etki yaratarak d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015flerinin do\u011fru bi\u00e7imlenmesini sa\u011flar. Ayr\u0131ca mimikler, jestler, ifade g\u00fcc\u00fc ve emosyonellik gibi artistik y\u00f6nleri de e\u011fitir.<\/p>\n

Artistik buz pateni \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ayn\u0131 zamanda g\u00fc\u00e7, \u00e7abukluk, esneklik, dayan\u0131kl\u0131l\u0131k gibi fiziksel yetenekleri de geli\u015ftirir. Patencilerde pozlar s\u0131ras\u0131nda statik g\u00fc\u00e7 (izometrik g\u00fc\u00e7), kay\u0131\u015f ve jumplar s\u0131ras\u0131nda ise dinamik g\u00fc\u00e7 artar.<\/p>\n

Patlay\u0131c\u0131 g\u00fc\u00e7teki art\u0131\u015f patencinin \u00e7abuk kuvvet \u00f6zelliklerinin ve s\u0131\u00e7rama kabiliyetinin fazlala\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Novice kategorisinden Senior kategorisine kadar ge\u00e7en e\u011fitim s\u00fcresi boyunca, karada ve buzdaki s\u0131\u00e7rama seviyesi %140-200 oran\u0131nda art\u0131\u015f g\u00f6sterir. S\u0131\u00e7rama kabiliyeti patencinin en \u00f6nemli \u00f6zelliklerinden biridir. D\u00fcnya s\u0131ralamas\u0131nda ilk 30 sporcu i\u00e7erisine giren patencilerin serbest programlar\u0131nda jumplar program\u0131n en \u00f6nemli b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturmaktad\u0131rlar. Erkeklerde jumplar program\u0131n %88\u2019ini, bayanlarda ise %82\u2019sini te\u015fkil edecek boyutlara ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun yan\u0131 s\u0131ra d\u00f6n\u00fc\u015f adedi fazlala\u015fm\u0131\u015f ve y\u00fckselme oran\u0131 artm\u0131\u015ft\u0131r (0,6 m kadar). S\u0131\u00e7rama kabiliyeti \u00fczerine yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar g\u00f6stermi\u015ftir ki, esas fakt\u00f6r alt ve \u00fcst baca\u011f\u0131n g\u00fc\u00e7sel ve \u00e7abuk kuvvetsel karakteristikleridir. Bunun yan\u0131nda daha az etkili olan di\u011fer fakt\u00f6rler de aya\u011f\u0131n g\u00fc\u00e7sel ve \u00e7abuk kuvvetsel karakteristikleri ve di\u011fer b\u00fct\u00fcn antropometrik \u00f6zelliklerdir (I.G. Buhartseva, G.V. Aleksandrova).<\/p>\n

Serbest program\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesindeki en \u00f6nemli fakt\u00f6r \u00e7abuklu\u011fun e\u011fitimidir. Burada \u00e7abukluktan kas\u0131t farkl\u0131 hareketlerin ve d\u00f6n\u00fc\u015flerin s\u00fcratli bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirilebilmesi, ayn\u0131 zamanda beyine gelen sinyallerin \u00e7abuk alg\u0131lanabilme yetene\u011fidir. Patencinin ilerlemesine paralel olarak kay\u0131\u015f h\u0131z\u0131 artar. Bu da kay\u0131\u015f\u0131n seyredilebilirli\u011finin yan\u0131 s\u0131ra jumplardaki y\u00fcksekli\u011fi de olumlu y\u00f6nde etkiler. \u015eunu unutmamak gerekir ki, h\u0131z\u0131 iyi al\u0131nm\u0131\u015f bir jump her zaman daha m\u00fckemmel ve daha istikrarl\u0131d\u0131r (A.N. Mishin). Dayan\u0131kl\u0131l\u0131k yetene\u011fi de patencinin ba\u015far\u0131s\u0131nda belirleyici bir \u00f6zellik ta\u015f\u0131r. \u00d6zellikle serbest program\u0131n son bir dakikas\u0131nda dayan\u0131kl\u0131l\u0131k en \u00f6n planda yer al\u0131r. Bu durumda organizman\u0131n fiziksel ve nervo-emosyonel gerginli\u011fe ve yorgunlu\u011fa kar\u015f\u0131 koyma g\u00fcc\u00fc \u00e7ok \u00f6nemlidir. Spiral dizileri i\u00e7erisinde yer alan uzun kay\u0131\u015flar s\u0131ras\u0131ndaki sabit pozlar (plan\u00f6r, kartal, tabanca, vs.) statik dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131 geli\u015ftirirler. \u00c7iftlerdeki \u00e7e\u015fitli kald\u0131rmalar\u0131n \u00e7ok kereli tekrarlar\u0131 g\u00fc\u00e7sel dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131 artt\u0131r\u0131r. Yorgunlu\u011fun meydana \u00e7\u0131kmas\u0131yla birlikte sporcunun poz ve hareketlerindeki sinirsel reg\u00fclasyonu bozulur. Serbest program kay\u0131\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131ndaki vestib\u00fcler tahrikler hareketlerin sonuna do\u011fru vestib\u00fcler mekanizman\u0131n dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltarak hatalar\u0131n ve d\u00fc\u015f\u00fc\u015flerin artmas\u0131na sebep olur, ayn\u0131 zamanda pozlar\u0131n reg\u00fclasyonunu olumsuz y\u00f6nde etkiler.<\/p>\n

Enerji T\u00fcketimi Ve Patencinin Aerobik – Anaerobik Olanaklar\u0131<\/strong><\/span><\/p>\n

Artistik buz pateninde \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n dozu enerji sarfiyat\u0131n\u0131 belirleyen bir fakt\u00f6rd\u00fcr. Haz\u0131rl\u0131k etab\u0131 s\u00fcresince kay\u0131lan serbest program maketleri s\u0131ras\u0131nda tek patencilerin toplam oksijen ihtiyac\u0131, erkeklerde ortalama 16,73 lt, bayanlarda ise ortalama 11,96 lt dir (N.V. Iroshnikova). Tam program kay\u0131lmas\u0131 halinde bu ihtiya\u00e7 %7-19 oran\u0131nda artmaktad\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n dozunu yans\u0131tan, dakikadaki oksijen ihtiyac\u0131 ise, erkeklerde 4,71 lt\/dk, bayanlarda ise 2,98 lt\/dk d\u0131r. Oksijen ihtiyac\u0131n\u0131n \u00e7ok fazla olmamas\u0131 durumunda reel oksijen t\u00fcketimi de\u011ferlerinin de az oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu y\u00fczdendir ki \u00e7al\u0131\u015fma s\u0131ras\u0131nda bu ihtiyac\u0131n sadece k\u00fc\u00e7\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc kar\u015f\u0131lan\u0131r. \u00dcst d\u00fczey patencilerin serbest program kay\u0131\u015flar\u0131 s\u0131ras\u0131nda bile oksijen ihtiyac\u0131 1,7 lt\/dk \u2018y\u0131 ge\u00e7memi\u015ftir (A.B. Gandelsman ve di\u011ferleri). Oksijen ihtiyac\u0131 program\u0131n zorluk d\u00fczeyi oran\u0131nda fazlala\u015f\u0131r. Tempoya g\u00f6re ve d\u00fczenli bir bi\u00e7imde yerle\u015ftirilmi\u015f hareketlerden olu\u015fan programlar\u0131n, maket kay\u0131\u015flar\u0131 s\u0131ras\u0131nda veya h\u0131zl\u0131 bir ba\u015flang\u0131\u00e7 ve biti\u015f i\u00e7eren, fakat orta k\u0131sm\u0131 yava\u015f tempoda olan programlar\u0131n kay\u0131\u015flar\u0131 esnas\u0131nda oksijen ihtiyac\u0131n\u0131n 0,8 lt\/dk oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr (kay\u0131\u015f \u00f6ncesi de\u011feri 0,4 lt\/dk). Fakat kontrast (z\u0131t) de\u011fi\u015fim g\u00f6steren hareket karakteristi\u011findeki programlarda bu ihtiyac\u0131n 0,9 lt\/dk \u2018ya y\u00fckseldi\u011fi g\u00f6zlemlenmi\u015ftir (L. Zahariev).<\/p>\n

Serbest programlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi esnas\u0131nda anaerobik enerji olu\u015fumu oran\u0131 %30, aerobik enerji olu\u015fumu oran\u0131 ise %70\u2019dir. Buradan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi serbest programda enerji ihtiyac\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131 kar\u0131\u015f\u0131k bir karakterdedir (aerobik + anaerobik). Bu sebepten dolay\u0131 patenci hem aerobik hem de anaerobik y\u00f6nden antrene edilmelidir. Elit patencilerin serbest programlar\u0131n\u0131 maksimuma yak\u0131n bir d\u00fczeyde ger\u00e7ekle\u015ftirmeleri halinde, toplam oksijen ihtiyac\u0131 erkeklerde ortalama 15,56 lt, bayanlarda ise 8,63 lt \u2018dir.<\/p>\n

Aerobik kapasite maksimum oksijen ihtiyac\u0131 (MO\u0130) b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcyle de\u011ferlendirilir. Elit patencilerde MO\u0130, erkeklerde ortalama 4 lt\/dk, bayanlarda ise ortalama 2,4 lt\/dk\u2019d\u0131r. Erkeklerde 1 kg a\u011f\u0131rl\u0131kta 59,9 ml\/dk.kG, bayanlarda ise 1 kg a\u011f\u0131rl\u0131kta 45,3 ml\/dk.kG’dir. Yar\u0131\u015fma etab\u0131nda MO\u0130, haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 hemen hemen tamamlanm\u0131\u015f bir patencide; erkeklerde 60-70 ml\/dk.kG\u2019e, bayanlarda ise 50-60 ml\/dk.kG\u2019e dek var\u0131r. Bu de\u011ferler, sezon sporlar\u0131yla (\u00f6rn. kayak) u\u011fra\u015fan sporculara oranla daha azd\u0131r (kayak\u00e7\u0131larda MO\u0130 5-6 lt\/dk\u2019y\u0131, di\u011fer bir deyi\u015fle 80-85 ml\/dk.kG\u2019 y\u0131 bulur), fakat sedanter ki\u015filere oranla da daha fazlad\u0131r. Patencilerde seviyenin ve tecr\u00fcbenin artmas\u0131yla birlikte MO\u0130 mutlak de\u011ferinde de art\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Senelik sezon i\u00e7erisinde MO\u0130 de\u011ferinde baz\u0131 de\u011fi\u015fiklikler olabilir. En d\u00fc\u015f\u00fck MO\u0130 de\u011feri ge\u00e7i\u015f ve haz\u0131rl\u0131k etaplar\u0131nda, en y\u00fcksek MO\u0130 de\u011ferleri ise yar\u0131\u015fma etab\u0131nda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Aerobik olanaklar\u0131n geli\u015fimi i\u00e7in hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz solunum mekanizmas\u0131n\u0131n e\u011fitimine ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Buz pateninde \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n de\u011fi\u015fen temposu ve buna ba\u011fl\u0131 olarak enerji sarfiyat\u0131n\u0131n \u00e7ok fazla olmamas\u0131ndan dolay\u0131, solunum mekanizmas\u0131 e\u011fitiminin yan\u0131 s\u0131ra solunumun de\u011fi\u015fik tempolarda ger\u00e7ekle\u015ftirilerek yap\u0131lan hareketlere adapte edilebilmesi de \u00e7ok \u00f6nemlidir. Spirogram analizi, benimsenmi\u015f hareketlerin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi s\u0131ras\u0131nda solunum hareketlerinin y\u00fcksek d\u00fczeyde oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir (A.B. Gandelsman ve di\u011ferleri). Oksijen yetersizli\u011fine kar\u015f\u0131 dayanabilme ve uzun s\u00fcre nefes tutabilme \u00f6zelli\u011fi patenci a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemlidir. Bu y\u00fczden fonksiyonel haz\u0131rl\u0131k testlerinde nefes tutma zaman\u0131 de\u011ferlerinden faydalan\u0131labilir. Fiziki y\u00fcklenmeler esnas\u0131nda kalp-damar sistemi reaksiyonlar\u0131n\u0131n en \u00f6nemli g\u00f6stergesi nab\u0131z at\u0131m\u0131 de\u011ferleridir. Sezon sporlar\u0131nda nabz\u0131n y\u00fckselmesi ile \u00e7al\u0131\u015fma gayreti aras\u0131nda do\u011fru orant\u0131l\u0131 bir ba\u011flant\u0131 mevcuttur. Oysa ki fig\u00fcr pateninde bu olay \u00e7al\u0131\u015fma gayretinin yan\u0131 s\u0131ra, tempoyla birlikte artan risk fakt\u00f6r\u00fcyle, havadaki hareketler esnas\u0131ndaki teknik zorlukla, yani psikolojik gerginlik oran\u0131yla da ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Oksijen ihtiyac\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck oranda olmas\u0131 yan\u0131nda nab\u0131z at\u0131m\u0131n\u0131n fazla olmas\u0131, fig\u00fcr pateninde vegatif sinir sistemi reaksiyonlar\u0131n\u0131n karakteristik \u00f6zelli\u011fidir.<\/p>\n

Y\u00fcksek derecede koordinasyon gerektiren ve emosyonel gerginlik i\u00e7eren fig\u00fcrlerde (jumplar) nabz\u0131n 147-200 at\u0131m\/dk; orta derecede koordinasyon gerektiren, emosyonel gerginli\u011fin fazla olmad\u0131\u011f\u0131 fakat statik \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n fazla oldu\u011fu fig\u00fcrlerde (spinler) nabz\u0131n 126-180 vuru\u015f\/dk; az derecede koordinasyon gerektiren, dinamik karakterde ve emosyonel a\u00e7\u0131dan rahat olan fig\u00fcrlerde (basit stepler) ise nabz\u0131n 150-186 vuru\u015f\/dk oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr (A.B. Gandelsman ve A.N. Mishin).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hareket Faaliyeti Genel De\u011ferlendirmesi Fig\u00fcr pateni hareketleri V.S. Farfel standard\u0131na g\u00f6re (1970), hareketlerin puanlanarak de\u011ferlendirildi\u011fi standart (stereotip) hareketler s\u0131n\u0131f\u0131na girer. Antrenman ve yar\u0131\u015fmalarda tekrar tekrar ger\u00e7ekle\u015ftirilen elementlerin de\u011fi\u015fmezli\u011fi ve birbirlerine …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":183,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-175","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-makaleler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.cenkertaul.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/175","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.cenkertaul.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.cenkertaul.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.cenkertaul.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.cenkertaul.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=175"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/www.cenkertaul.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/175\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":209,"href":"https:\/\/www.cenkertaul.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/175\/revisions\/209"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.cenkertaul.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/183"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.cenkertaul.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=175"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.cenkertaul.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=175"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.cenkertaul.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=175"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}